Gan Cathryn Gwynn.

Wrth gerdded i mewn i arddangosfa o baentiadau diweddar Sam Vicary yn oriel Canfas, Aberteifi ry’ch chi’n cael eich amgylchynu gan gasgliad o weithiau sy’n awgrymu ffenestri, neu deimlad o fod tu fewn yn edrych mas. Maen nhw’n agor allan at olygfeydd o dirwedd gogledd sir Benfro – tir niwlog, lled-weledig, lle mae gorwelion yn ymdoddi i awyr a goleuni.

Caiff yr effaith yma o fod tu fewn a thu fas ei greu gan ddull yr artist o osod ym mlaendir pob paentiad rhyw gilcyn bach o du mewn y cartref. Mae yna silff ffenest ar waered gyda’i botyn o flodau gwyllt yn denu’r llygad i edrych trwy eu ceinder i’r caeau tu hwnt . Mae yna fwrdd wedi ei osod – cwpanau ar drionglau o liain, eu honglau a’u bwâu yn ein harwain allan o’r eiliad glós ddomestig i feddalwch golygfa o liwiau tyner. Manion bywyd llonydd.

Yng nghyfansoddiad gofalus paentiadau Sam, mae’r bydoedd mewnol ac allanol yn ymdoddi i’w gilydd. Cawn ein gwahodd i deimlo wedi ein dal mewn encil dawel, tra’n profi ar yr un pryd dir gwyllt yr arfordir a’r mynyddoedd. Mae hi’n cyfleu rhyddid y tir, ac eto yn ei drefnu yn ofalus – yn batrymau o gaeau, llinellau cloddiau, rhigolau’r pridd, mannau caeëdig. Ac ym mhob paentiad y mae, wrth gwrs, ymdeimlad o awyr fawr lle mae cymylau’n eistedd ar gopaon y mynyddoedd a gorwel pell yn disgleirio ar argraff o fôr.

Mae goleuni ac adlewyrchiadau yn llenwi’r gwaith; edrychwch yn ofalus ac yn sydyn fe fydd ardal fach o ddisgleirdeb llathr yn dal eich llygad. Caiff y palette meddal – hufen a llwyd, gwyrddni a brown – ei lonni gan amrywiol liwiau porffor a fflachiadau llachar. Glas dwfn yw lliw llinell o glawdd; mae cae yn bwll o lafant; mae cyffyrddiad o binc meddal yn dawnsio oddi ar darth môr. Sefwch nôl, ac fe fydd y lliwiau’n ymdoddi yn olygfeydd lled-gyfarwydd sy’n dal naws lle, yn ddehongliad o dirwedd adnabyddus sir Benfro. Dewch yn agosach, ac fe fydd lliwiau nad oeddech hyd yn oed wedi sylwi arnyn nhw yn ymrithio o flaen eich llygaid yng nghynildeb y cymysgu, y gosod paent, y dileu meddal. Mae harddwch y palette yn deillio o ffordd yr artist o ddewis a gosod lliwiau, ond hefyd am fod yma rhyw wirionedd – gwirionedd sy’n tarddu o’r cysylltiad emosiynol a’r sylwgarwch sy’n gymaint rhan o’r oriau a dreuliodd Sam yn cerdded y llwybrau ym mhob tywydd, gan ddod i ‘nabod y tir a’r ffordd y mae ei arwynebedd cyfnewidiol yn goleuo a phylu.

Yn ‘Pwllderi’, mae’r ehangder o fôr yn y pellter yn crynu’n ddisglair mewn fflach o bastel hafaidd. Yn agosach, mae encil gysgodol werdd o ddyddiau’r rhyfel yn nythu yn y glogwyn, a’i onglau concrit yn atseinio tudalennau agored y llyfr ar y silff ffenest o’n blaen. Yng nghoed gwyrdd ac aur ‘Coed Pengelli’, mae’r dernyn bach lleiaf o las yn dal ein sylw yn y dail – pili-pala? llygedyn o awyr? A dyna fe eto, yn ymrithio i’r wyneb trwy rhyw haen dwfn y tu ôl i gymylau gwynion. Mae’r paentiadau hyn yn cynnig adleisiau gweledol ac emosiynol annisgwyl sy’n boddhau’r llygad o ran lliw a chyfansoddiad.

Mae ‘Tapestry Road’, un o’r ddau ddarlun mwyaf yn y sioe, yn mynd â ni i fryniau’r Preseli ar flanced o garthen Gymreig mewn llif o borffor a hufen. Mae’r defnydd yn llifo i ffwrdd o’r cadeiriau a’r bwrdd te yn y blaendir fel petai’n hedfan, wedi ei siglo mas drwy’r ffenest agored. Yma, mae’r patrwm portcullis cyfarwydd wedi ei ddadfeilio i ffurfio patrwm lês o dyllau bychain a marciau sy’n rhyw hofran ar draws yr wyneb. Bron nad yw’r gwead yn troi’n stori wrth iddo lifo tua’r pellter, gan awgrymu hanes y bywydau fu’n rhan o’r lle hwn. Yna, mae’n diflannu trwy iet borffor i ddyfnderoedd coed niwlog a golau haul.

Mae gwaith Sam Vicary yn llachar fyw ac eto yn dal yn ôl; yn llonydd ac eto’n llawn hoen. Mae ei phaentiadau – sy’n cael eu braslunio a’u dechrau ar ei theithiau cerdded cyn cael eu hail-weithio wrth gofio nôl a dehongli wedyn – yn cipio teimlad elfennol y dirwedd ac, yn allweddol, ei gafael emosiynol arnom. Mae yna rhyw naws arall-fydol bron i’w gwaith sy’n ein hatgoffa o’r ‘hud ar Dyfed’ –  naws hynafol tir de-orllewin Cymru, lle mae pobol wedi byw a pherthyn yn agos at y pridd erioed.

HAWLFRAINT © Cathryn Gwynn 2022

By Cathryn Gwynn.

To enter the exhibition of Sam Vicary’s recent paintings at Canfas gallery in Cardigan is to find oneself enclosed by a collection of works which suggest windows, or a sense of being indoors looking out. They open onto the north Pembrokeshire landscape– misty, half-glimpsed land, horizons dissolving into air and light. 

This effect of being both inside and outside is created by the way the artist foregrounds in each painting an evocative sliver of the domestic interior. A tilting windowsill with its pot of a few wildflowers invites the eye to look through their delicacy to the fields beyond. There is a laid tea-table – cups set on fabric triangles, their angles and curves leading us out of the moment of domestic intimacy to a view of soft, blurred colours. Fragments of still life.

Sam’s carefully composed paintings are where inner and outer worlds blend and dissolve. We’re invited to feel held in a place of calm retreat while experiencing the wildness of coast and hills. She conveys the freedom of the landscape, yet also arranges it gently – into field patterns, lines of hedgerows, ploughed lines, enclosures. And in each painting there is, of course, the sense of a wide sky, where clouds sit on mountain tops and a distant horizon glints in a hint of sea. 

The work is imbued with light and reflections; look carefully and the sparkle of a small glazed area suddenly catches your eye. The soft palette - creams and greys, greens and browns - is lifted by shades of purple and a flash of vibrant colour. A hedgerow is a meandering line of deep blue; an illuminated field shines lavender; soft pink glances off a hazy sea. Stand back, and the colours fuse into semi-familiar views which capture the sense of place, a recognisable interpretation of the Pembrokeshire land. Stand close, and colours you didn’t even know were there appear in the subtle blending, daubing, rubbing away. The beauty of the palette arises from the way the artist selects and applies colour but also because it has in it a kind of truth – the truth of the emotional connection and observation which comes from the hours Sam has spent walking the paths in all weathers, knowing the land and how its chameleon surface lights up and fades.

In ‘Pwllderi’ the expanse of sea in the distance shimmers in a pastel dazzle of sunlight. Closer, a shadowy green wartime shelter nestles in the clifftop, its concrete angles echoed in the open pages of a book on the windowsill in front of us. In the golden green trees of ‘Pengelli Woods’ we notice the tiniest snippet of blue in the leaves - a butterfly? a glimpse of sky?  And there it is again, revealed in some deep layer behind the pale clouds. These are paintings which offer satisfying and unexpected visual and emotional echoes, both in colour and composition.

‘Tapestry Road’, one of the two largest paintings in the show, takes us into the Preseli hills on a blanket of Welsh tapestry in a stream of purples and pale cream. The fabric floats away from the chairs and set table in the foreground as if in flight, shaken through an open window. The familiar portcullis tapestry pattern is here deconstructed into lacy grids of tiny apertures and marks which seem to hover over the surface. Textile seems to suggest text as it meanders into the distance, hinting at a story of lives lived in this place. Then, it vanishes through a violet gateway into misty woods and a glow of sun.

Sam Vicary’s work is restrained yet vibrant; quiet yet joyous. Her paintings – sketched and started on her walks and re-worked and recalled later - capture the elemental sense of landscape and, crucially, its emotional resonance. Her art has an almost ethereal quality, which tells of the ‘hud ar Ddyfed’ – in mythology, the magic that lies upon Dyfed, that far south-west corner of Wales where the land feels ancient, and people have lived within it with a deep sense of belonging.

COPYRIGHT © Cathryn Gwynn 2022